Przestępczość

Portrety psychologiczne

Kiedy wszystko zaczyna zawodzić, nie pomaga nic, ślady się urywają, a policjanci nie wiedzą już co zrobić często o pomoc zwracają się do psychologów policyjnych. To właśnie wtedy tam zaczyna się prawdziwa praca – tworzenie portretu psychologicznego sprawcy. Najczęściej zdarza się to w przypadku seryjnych zabójców, bo ich i ofiary niewiele łączy, często wybierane są według pewnego klucza, a wcześniej morderca nawet ich nie zna. To bardzo utrudnia pracę policji.
Tworzenie takiego portretu porównywane jest przez samych profilerów do rozwiązywania równań matematycznych. Jeśli znają już ofiarę i jej zachowanie, a zachowania sprawcy mogę się domyślać to już nie dużo brakuje żeby określić sprawcę. Portret taki zawiera główne cechy charakteru i przejawy zachowań mordercy.
Profilerzy zaczynają swoją pracę najczęściej w kilka lub kilkanaście miesięcy od zdarzenia, dlatego pierwszym etapem ich pracy jest dokładne „przekopanie” akt sprawy, zapoznanie się ze szczegółami z miejsca zbrodni, z tym co mówili świadkowie, z dokumentacją fotograficzną. W ten sposób budują sobie obraz tego co się wydarzyło. Następnie biorą się za portretowanie ofiary. Jest to ważne, gdyż dzięki temu możliwe jest określenie prawdopodobieństwa i kontekstu nawiązania kontaktu ze sprawcą. Rozmawia się z rodziną, przyjaciółmi, a nawet, jeśli jest to konieczne przeszukuje się mieszkanie ofiary i czyta się jej pamiętniki. Wszystko po to, aby ją dobrze poznać. Kolejnym etapem jest obejrzenie miejsca zdarzenia. Często są to miejsca odludne, o których niewiele osób wie. To wszystko zawęża grono potencjalnych podejrzanych.
Dzięki hipotezom jak zachowywała się ofiara profilerzy mogą zastanowić się jak reagował na to sprawca. Czy postępował z zimną krwią, czy sprawianie bólu sprawiało mu satysfakcję? Określa się jego doświadczenie, inteligencje, stopień przygotowanie zbrodni oraz motywy. Nie ma zbrodni doskonałej. Nawet jeśli sprawca stara się zatrzeć ślady, to jeśli mu się to uda zostawia ślady po zacieraniu swoich. To wszystko daje sygnał specjalistom, że jest to człowiek, który zna się na kryminalistyce, czyli znowu grono podejrzanych się zawęża. Im więcej wiedzy posiada sprawca w danej dziedzinie tym lepiej dla profilerów. Stopień planowania zbrodni określa się np. poprzez rodzaj używanego narzędzia zbrodni. Czy było ono całkowicie przypadkowe np. nóż kuchenny albo kabel telefoniczny czy było w pełni przemyślane i morderca zabrał je ze sobą. Motywy także są bardzo ważne i występują zawsze nawet jeśli na pierwszy rzut oka nie są zauważalne np. u psychicznie chorych sprawców. Nie jest też tak, że sprawca, który był agresywny, jest agresywny także na codzień. Najczęściej są to zachowania zupełnie różne, totalna odwrotność, na tym właśnie polega ta trudność.
Profilowanie potrzebuje bardzo dużej wiedzy. Nie wystarczy tylko psychologia, często trzeba też dobrze znać kryminologię (naukę, o tym jacy są sami przestępcy), kryminalistykę (naukę, która uczy o tym jak popełniane są przestępstwa oraz jak im zapobiegać), medycynę sądową, seksuologię, kulturoznawstwo, a nawet archeologię, która pomaga w rekonstrukcji zdarzeń i śladów. Jedna osoba nie jest w stanie posiadać aż tak rozległą wiedzę, dlatego profilerzy często zwracają się do specjalistów w danej dziedzinie.
Choć portret psychologiczny nie wskazuje konkretnej osoby, a jego treść jest czysto hipotetyczna to często bez niego policja by sobie nie poradziła. Ukierunkowuje on dalsze śledztwo i wpływa na dalsze jego etapy. Pomaga stwierdzić jakie jeszcze ekspertyzy można sporządzić aby wiedza na temat sprawcy była większa. Dzięki temu możliwe jest znalezienie nawet najbardziej sprytnego mordercy.